--- title: "Power BI ตอนที่ 13: CALCULATE ฟังก์ชันที่ทรงพลังที่สุดใน DAX" url: https://www.thepexcel.com/dax-calculate/ type: post date: 2020-03-27 updated: 2022-04-24 author: Sira Ekabut tags: [DAX Formula] --- # Power BI ตอนที่ 13: CALCULATE ฟังก์ชันที่ทรงพลังที่สุดใน DAX **ในบทความนี้ผมจะมาพูดถึงฟังก์ชัน CALCULATE ฟังก์ชันที่ทรงพลังที่สุดใน DAX** **ที่ถูกออกแบบมาให้ทำหน้าที่ “เปลี่ยน Filter Context” โดยเฉพาะ** CALCULATE เป็นฟังก์ชันที่หน้าตาดูเรียบง่าย เหมือนไม่มีอะไร แต่ทรงพลังมากๆ ผมว่ามันเทียบได้กับตัวการ์ตูนเอกในเรื่อง One Punch Man ที่ชื่อไซตามะเลยครับ หน้าตาดูไม่เก่งอะไรเลย แต่ต่อยทีเดียวศัตรูตายหมด ดังนั้นอย่าดูถูก CALCULATE เด็ดขาด!! ผมกล้าพูดได้เลยว่าใครที่ใช้ Power BI แต่ไม่รู้จัก CALCULATE ก็เหมือนกับยังใช้ Power BI ไม่เป็นอ่ะครับ ดังนั้นมันสำคัญจริงๆ บอกเลยว่าตั้งแต่บทนี้ไปเนื้อหาจะเริ่มลึกซึ้งมากขึ้นๆ ดังนั้นความรู้เดิมควรจะแน่นก่อน และควรมีสมาธิในการอ่านดีๆ นะครับ อ่านผ่านๆ ไม่คิดตาม ไม่เข้าใจแน่นอน ## ไฟล์ประกอบ ใช้ไฟล์เดิมจากตอนก่อนหน้าได้เลยนะครับ [หรือจะใช้อันนี้ก็ได้](https://github.com/ThepExcel/download/blob/master/contoso-dax-table-function.pbix) เอาล่ะเราไปเริ่มกันเลย! ## Recap เล็กน้อย ความหมายของการเปลี่ยน Filter Context ก็จะคล้ายๆ กับใน[บทความตอนก่อนหน้านี้](https://www.thepexcel.com/distinct-values-all/)ที่ ผมได้พยายามเขียนสูตร ALL เพื่อปลด Filter Context เดิมออกแล้ว Filter สินค้าที่เป็น Class ระดับ Economy เข้าไปอีกที ด้วยสูตรว่า ``` FilterEconomyRevenue = SUMX ( FILTER ( ALL ( fSales ), RELATED ( dProduct[ClassName] ) = "Economy" ), fSales[SalesQuantity] * RELATED ( dProduct[UnitPrice] ) ) ``` ถ้าหากเราใช้ CALCULATE ทำ เราสามารถเขียนสูตรสั้นๆ เหลือแค่นี้ ``` CalculateEconomyRevenue = CALCULATE([TotalRevenue],dProduct[ClassName]="Economy") ``` ![1](https://www.thepexcel.com/wp-content/uploads/2020/03/calculate-001.png) จะเห็นว่า CALCULATE นั้นสามารถใช้สูตรที่ทั้งสั้นกว่า และดูน่าจะอ่านเข้าใจง่ายกว่าสูตรยาวๆ นั้นด้วย ดังนั้นเรามาดูกันดีกว่าว่า CALCULATE มีวิธีการใช้งานยังไงกันแน่ ## ทำความเข้าใจ CALCULATE ``` CALCULATE ( , [] , [] , ... ) ``` [CALCULATE](https://dax.guide/calculate/) นั้นประกอบไปด้วย 2 ส่วนหลักๆ ก็คือ - **Expression** หรือก็คือวิธีการคำนวณ เราจะใส่สูตรคำนวณเอาเองหรือจะอ้างอิง Measure ที่มีอยู่แล้วก็ได้ - **Filter** คือ Filter Context ใหม่ที่อยากได้ สามารถใส่ได้หลายตัวโดยคั่นด้วย comma ซึ่งจะเป็นเงื่อนไขแบบ AND - สามารถใส่เป็นเงื่อนไขเปรียบเทียบคล้ายๆ กับเงื่อนไขในฟังก์ชัน FILTER ได้เลย - เช่น Field เทียบกับค่าอะไรบางอย่าง - ซึ่งความหมายคือจะมีการปลด Filter เดิมของ Field นั้นออกด้วย ALL แล้วค่อยใส่ Filter ใหม่ตามที่เราระบุ - ความพิเศษคือสามารถอ้างอิง Field จากตารางไหนก็ได้ โดยไม่ต้องใช้ RELATED มาช่วยเลย *หมายเหตุ : CALCULATE จะประเมิน Filter ก่อน Expression เสมอ* ฟังดูแล้วอาจจะยังงงๆ งั้นมาดูคำอธิบายของตัวอย่างข้างบนกัน ``` CalculateEconomyRevenue = CALCULATE([TotalRevenue],dProduct[ClassName]="Economy") ``` - **Expression** เขียนว่า [TotalRevenue] นั่นคือให้ใช้สูตรวิธีคำนวณของ Measure ที่ชื่อว่า [TotalRevenue] มาคำนวณ - **Filter** เขียนว่า dProduct[ClassName]=”Economy” ความหมายคือ ให้สั่งปลด Filter ของ Field dProduct[ClassName] ออกก่อนด้วย ALL จากนั้นค่อย Filter dProduct[ClassName] ให้เป็น Economy อีกที ### ก่อนจะมีการใช้ CALCULATE Total Revenue จะถูก Filter ตามแต่ละ ClassName [อย่างที่ผมเคยอธิบายไปในบทแรกๆ](https://www.thepexcel.com/basic-excel-for-power-bi/) ว่าแต่ละจุดของตาราง Pivot นั้นมี Filter Context ที่ไม่เหมือนกันเลย ![2](https://www.thepexcel.com/wp-content/uploads/2020/03/calculate-010.png) ### หลังจากใช้ CALCULATE มันปลด Filter ของ ClassName ออกหมด แล้ว Filter เข้าไปใหม่ด้วย ClassName ว่าต้องเท่ากับ Economy ทุกตัวเลยได้ค่าเดียวกันหมดเลยดังรูป ![CALCULATE](https://www.thepexcel.com/wp-content/uploads/2020/03/calculate-011.png) ### สรุปสั้นๆ นะ ***“CALCULATE จะเปลี่ยน Filter ตามเงื่อนไขที่ระบุ แล้วค่อยคำนวณตามวิธีที่เราระบุ*“** *โดยที่ถ้าใสเงื่อนไขแบบปกติมาตรฐาน เช่น Field เทียบกับค่าอะไรบางอย่าง มันก็จะปลด Filter เดิมของ Field นั้นๆ ออกไป แล้วค่อยใส่ Filter ใหม่ตามที่เราระบุในส่วน Filter ของ CALCULATE* จากคำอธิบายข้างบน จริงๆ แล้วสูตร CALCULATE ข้างบน มันคือการเขียนโดยย่อของการเขียนแบบนี้เลยครับ เทียบเท่ากันทุกประการ!! ``` CalculateEconomyRevenueFull = CALCULATE ( [TotalRevenue], FILTER ( ALL ( dProduct[ClassName] ), dProduct[ClassName] = "Economy" ) ) ``` ![3](https://www.thepexcel.com/wp-content/uploads/2020/03/calculate-002-1024x353.png) ดังนั้นแปลว่า ถ้าผมใส่ Filter ตัวอื่นที่ไม่เคยถูก Filter มาก่อน เช่น StoreType ด้วยสูตรนี้ว่าต้องการ StoreType แบบ Online เท่านั้น ``` CalculateOnlineRevenue = CALCULATE([TotalRevenue],dStores[StoreType]="online") ``` การทำงานก็ยังคงเป็น Concept เดิม คือ ปลด Filter ด้วย ALL แล้ว Filter เข้าไปด้วยตัวใหม่ที่ระบุ ![4](https://www.thepexcel.com/wp-content/uploads/2020/03/calculate-003.png) ผลที่ได้ก็จะเป็นการ Filter เพิ่มจากตัว [TotalRevenue] ปกติ เนื่องจากปลด Filter dStores[StoreType] ก็ไม่ได้มีผลอะไร (เพราะไม่ได้มี Filter ไว้อยู่แล้ว) จากนั้นค่อย Filter dStores[StoreType] ให้เป็น Online ทั้งนี้มันต่างจากตอนแรกที่เราสั่ง dProduct[ClassName] = “Economy” ในแง่ที่ว่าอันนั้นการปลด Filter ออกจะเห็นผลที่ชัดเจนเลย เพราะถ้าไม่ปลดออก กรณี Class Name ใน Visual ไม่ใช่ Economy จะต้องได้ค่า Blank เนื่องจาก ไม่มีทางที่จะเป็น Class Name 2 อย่างได้พร้อมกันอยู่แล้ว ## CALCULATE หลายเงื่อนไข ### เงื่อนไขแบบ AND ถ้าเราใส่ Filter สองเงื่อนไขคั่นด้วย comma มันจะเป็นเงื่อนไขแบบ AND เลย จะเป็นยังไงมาดูกันครับ ``` CalculateOnlineEconomyRevenue = CALCULATE ( [TotalRevenue], dProduct[ClassName] = "Economy", dStores[StoreType] = "online" ) ``` ![5](https://www.thepexcel.com/wp-content/uploads/2020/03/calculate-004-1024x274.png) ผลที่ได้จะเป็นการปลด Filter ClassName และ StoreType ออกทั้งหมด และสั่งให้ Filter ClassName เป็น Economy และ StoreType เป็น online นั่นเอง ### และถ้าจะเป็นเงื่อนไขแบบ OR ล่ะ? #### OR Field เดียวกัน ไม่มีปัญหา ถ้าเป็นเงื่อนไขแบบ OR แบบอ้างอิง Field เดียวกันเรายังพอใช้เครื่องหมาย || หรือพวก IN มาช่วยได้ดังนี้ ``` CalculateEconomyRegular = CALCULATE ( [TotalRevenue], dProduct[ClassName] = "Economy" || dProduct[ClassName] = "Regular" ) ``` หรือ ``` CalculateEconomyRegular = CALCULATE ( [TotalRevenue], dProduct[ClassName] IN { "Economy", "Regular" } ) ``` ![6](https://www.thepexcel.com/wp-content/uploads/2020/03/calculate-007-1024x346.png) #### OR คนละ Field เริ่มยากละ แต่ถ้าเราจะอ้างอิง Field คนละ Field กันแบบ OR มันจะไม่ยอม เช่น ![7](https://www.thepexcel.com/wp-content/uploads/2020/03/calculate-008-1024x95.png) ดังนั้นเราจะใช้ CALCULATE เปล่าๆ ไม่ได้แล้ว ต้องใช้ฟังก์ชันอื่นมาช่วย นั่นก็คือ FILTER กับ ALL มาช่วยนั่นเอง เช่น ``` CalculateEconomy_or_Online = CALCULATE ( [TotalRevenue], FILTER ( ALL ( fSales ), RELATED ( dProduct[ClassName] ) = "Economy" || RELATED ( dStores[StoreType] ) = "online" ) ) ``` ![8](https://www.thepexcel.com/wp-content/uploads/2020/03/calculate-009-1024x340.png) สูตรยากกว่า CALCULATE สำเร็จรูปเยอะเลยเนอะ… ซึ่งจะเห็นว่าในบางสถานการณ์ ความรู้เรื่อง FILTER และ ALL ที่ผมสอนในบทก่อนๆ ก็จำเป็น ไม่งั้นเราจะเขียนสูตรบางอย่างไม่ได้เลย เพราะ CALCULATE สำเร็จรูปไม่ได้รองรับทุกอย่างไปหมดหรอกครับ เราน่าจะพอเห็นภาพการทำงานของ CALCULATE กันแล้ว คราวนี้ลองมาดูกันว่าถ้าใส่ CALCULATE ซ้อนกันจะเกิดอะไรขึ้น ## CALCULATE ซ้อนกัน สมมติผมเขียน Measure แบบนี้ ให้ทายว่ามันจะเปลี่ยน Filter ให้กลายเป็นแบบไหน? ``` Calculate2X = CALCULATE ( CALCULATE ( [TotalRevenue], dProduct[ClassName] = "Economy", dStores[StoreType] = "online" ), dProduct[ClassName] = "Regular" ) ``` ถ้าดูเผินๆ คนทั่วไปน่าจะคิดว่า มันน่าจะได้เป็น Online และ Regular แต่ในความเป็นจริง Filter ที่หลงเหลือกลับได้เป็น Online และ Economy เหมือนเดิม!! ![9](https://www.thepexcel.com/wp-content/uploads/2020/03/calculate-005-1024x324.png) ทำไมถึงเป็นแบบนั้น? ทั้งๆ ที่การเขียนสูตร 2 ชั้นซ้อนกันมันต้องคำนวณตัวข้างในก่อนสิ ? การเขียนสูตร 2 ชั้นจะคำนวณตัวในก่อนนั้นถูกต้องแล้วครับ แต่สาเหตุที่ผลลัพธ์เป็นแบบนี้ก็เพราะ CALCULATE จะประเมิน Filter ก่อน Expression เสมอครับ มาดูกันให้ชัดๆ ว่าเกิดอะไรขึ้น ``` Calculate2X = CALCULATE ( CALCULATE ( [TotalRevenue], dProduct[ClassName] = "Economy", dStores[StoreType] = "online" ), dProduct[ClassName] = "Regular" ) ``` CALCULATE ตัวข้างใน (สีแดง) จะถูกคำนวณก่อน ซึ่งเดี๋ยวมันจะต้องคิดว่าจะต้องเปลี่ยน Filter ยังไงดี **ทำให้มันต้องปลด Filter ClassName และ StoreType ออกให้หมดก่อน** ทำให้ dProduct[ClassName] = “Regular” ที่อยู่ในชั้นนอกถูกทำลายไปโดยปริยาย จากนั้นมันค่อยใส่ Filter ไปใหม่ว่า ClassName ให้เป็น Economy และ StoreType เป็น online นั่นเอง กลายเป็นว่า เวลาใช้ CALCULATE ซ้อนกันหลายชั้น ชั้นในดันได้รับ Priority เรื่อง Filter มากว่านั่นเอง และจะทำลายชั้นนอกตัวที่ซ้ำกันด้านในทิ้งหมดเลย เดี๋ยวลองเขียนเงื่อนไขชั้นนอกอีกอันแบบไม่ซ้ำกับข้างในบ้าง ``` Calculate2X_v2 = CALCULATE ( CALCULATE ( [TotalRevenue], dProduct[ClassName] = "Economy", dStores[StoreType] = "online" ), dProduct[ClassName] = "Regular", dDate[Year] = 2012 ) ``` ![10](https://www.thepexcel.com/wp-content/uploads/2020/03/calculate-006-1024x311.png) จะเห็นว่า Filter ที่หลงเหลือก็คือ Online และ Economy และ ปี 2012 เพราะว่าเลขลดลงไปกว่า 2x ปกติ ดังนั้นจะเห็นว่า **เงื่อนไข Filter ของ **CALCULATE**** **ชั้นนอกไม่ได้ถูกทำลายไปทั้งหมด แต่ถูกทำลายเฉพาะตัวที่ซ้ำกับด้านในเท่านั้น** หลายคนอาจเริ่มสงสัยแล้วว่า “ในชีวิตจริงใครจะไปเขียน CALCULATE 2 ตัวซ้อนกัน งงจะตายชัก??” ครับ มันไม่มีใครตั้งใจเขียนแบบนั้นหรอก แต่เป็นเพราะความลับอีก 2 อย่างต่อจากนี้ต่างหากที่ทำให้เราต้องระวังเรื่องนี้ นั่นก็คือ… - CALCULATE สามารถเปลี่ยน Row Context ให้เป็น Filter Context ได้ เรียกว่า Context Transition - Measure ทุกตัวมี CALCULATE แฝงอยู่ข้างในเสมอ ซึ่งเดี๋ยวผมจะพูดถึง 2 เรื่องนี้ในบทถัดไปครับ ซึ่งบอกเลยว่าเป็น Concept ของ CALCULATE ที่ลึกลับซับซ้อนที่สุดที่คนส่วนใหญ่ล้วนงงไปตามๆ กันเลยล่ะ!! ## สารบัญ Series Power BI - [POWER BI ตอนที่ 01: POWER BI คืออะไร?](https://www.thepexcel.com/what-is-power-bi/) - [POWER BI ตอนที่ 02: พื้นฐาน EXCEL ที่สำคัญก่อนจะเรียนรู้ POWER BI](https://www.thepexcel.com/basic-excel-for-power-bi/) - [POWER BI ตอนที่ 03: ภาพรวมการใช้งาน POWER BI DESKTOP](https://www.thepexcel.com/power-bi-overview/) - [POWER BI ตอนที่ 04: สร้าง REPORT แรก ใน POWER BI](https://www.thepexcel.com/build-first-power-bi-report/) - [POWER BI ตอนที่ 05: วิธีการ DRILL เพื่อเจาะลึกข้อมูลใน REPORT](https://www.thepexcel.com/power-bi-drill/) - [POWER BI ตอนที่ 06: การปรับแต่งสีใน VISUAL ด้วย CONDITIONAL FORMAT](https://www.thepexcel.com/power-bi-conditional-format/) - [POWER BI ตอนที่ 07: เริ่ม GET DATA ตั้งแต่ไฟล์ยังว่างเปล่า](https://www.thepexcel.com/power-bi-get-data/) - [POWER BI ตอนที่ 08: สร้าง DATA MODEL ที่เหมาะสม](https://www.thepexcel.com/power-bi-data-model-basic/) - [POWER BI ตอนที่ 09: สร้าง DATE TABLE ด้วย DAX](https://www.thepexcel.com/power-bi-dax-date-table/) - [POWER BI ตอนที่ 10: เรียนรู้ DAX เบื้องต้น](https://www.thepexcel.com/power-bi-basic-dax/) - [POWER BI ตอนที่ 11: เรียนรู้ DAX Table Function – FILTER](https://www.thepexcel.com/dax-table-function-filter/) - [POWER BI ตอนที่ 12: DISTINCT, VALUES, ALL และผองเพื่อน](https://www.thepexcel.com/distinct-values-all/) - [POWER BI ตอนที่ 13: CALCULATE ฟังก์ชันที่ทรงพลังที่สุดใน DAX](https://www.thepexcel.com/dax-calculate/) - [Power BI ตอนที่ 14: Context Transition และ พลังแฝงใน Measure](https://www.thepexcel.com/context-transition-calculate-measure/) - [Power BI ตอนที่ 15: วิธีดึงค่าจาก Slicer มาคำนวณใน Report](https://www.thepexcel.com/dax-get-data-from-slicer/) - [Power BI ตอนที่ 16 : เดินทางข้ามเวลาไปกับ Time Intelligence DAX Function](https://www.thepexcel.com/time-intelligence-dax-function/) - [Power BI ตอนที่ 17 : วิธีทำรายงานเทียบเป้าหมาย Target vs Actual](https://www.thepexcel.com/data-model-target-vs-actual/) - [Power BI ตอนที่ 18 : วิธีการกระจายเป้า Allocate Target ด้วย DAX](https://www.thepexcel.com/allocate-target-dax/) - [Power BI ตอนที่ 19 : การปรับ Cross Filter Direction เพื่อคำนวณค่าในตาราง Dimension](https://www.thepexcel.com/cross-filter-direction/) - **ส่วนเสริม** - [การคำนวณต้นทุนแบบ FIFO ด้วย DAX](https://www.thepexcel.com/dax-fifo-cost/) - [แสดงข้อมูลสรุปแบบ Top N + Others (ฉบับเทพเอ็กเซล)](https://www.thepexcel.com/dax-top-n-others/) - [การวิเคราะห์ Event ที่มีช่วงเวลาเริ่มต้นกับสิ้นสุดคนละวัน](https://www.thepexcel.com/event-duration-dax-model/) - [เปรียบเทียบ MAX vs LASTDATE ในภาษา DAX](https://www.thepexcel.com/max-lastdate-dax/) **ใครสนใจอยากเรียนเป็นคลิปวีดีโอ** ผมมี --- _Source: [https://www.thepexcel.com/dax-calculate/](https://www.thepexcel.com/dax-calculate/)_