---
title: "Principle of DAX : หลักการทำงานที่แท้จริงของ DAX ใน Power BI และ Excel"
url: https://www.thepexcel.com/principle-of-dax/
type: post
date: 2022-05-11
updated: 2025-12-22
author: Sira Ekabut
categories: [Power BI]
tags: [FILTER, power bi, dax, CALCULATE-DAX, RELATED, SUM, SUMX]
---

# Principle of DAX : หลักการทำงานที่แท้จริงของ DAX ใน Power BI และ Excel

บทความนี้เป็นบทความที่ผมตั้งใจทำมากๆ เพื่อที่จะช่วยให้เพื่อนๆ ที่ศึกษา DAX ไม่ว่าจะเป็นใน Data Model ของ Power BI หรือ Excel ก็ตาม ได้เข้าใจการทำงานของมันให้แม่นยำและลึกซึ้งมากขึ้น เพราะหลายครั้งผมได้เจอ**คนใช้งาน Power BI ที่เหมือนจะเข้าใจผิดหรือไม่เข้าใจในการทำงานของมันจริงๆ** ซึ่งจะยิ่งแย่เข้าไปใหญ่หากมีการนำความรู้ที่ไม่ถูกต้องไปถ่ายทอดต่ออีก (ไม่แปลกถ้าแรกๆ จะเข้าใจผิด ผมก็เคยมีหลายอย่างที่เข้าใจผิดกับ DAX มาก่อน แต่ถ้าเราเข้าใจได้ถูกต้องมันย่อมดีกว่าเนอะ)

 

DAX มีความคล้ายกับฟังก์ชันใน Excel มากๆ แต่ก็มีหลายฟังก์ชันที่ไม่เหมือนกัน และหลักการทำงานก็ไม่ค่อยเหมือนกันด้วยนะ…

 

การทำงานของ **DAX นั้นมีหลักการพื้นฐานที่สำคัญมากๆ อยู่ที่คำ 2 คำ นั่นคือ Row Context และ Filter Context** ซึ่งถ้าหากเราไม่แม่นเรื่องนี้ เราจะงงมากๆ เวลาเจอการทำงานของ DAX ที่เริ่มจะมีความซับซ้อนมากขึ้น (อย่าลืมว่า DAX เป็นภาษาที่สามารถเขียนได้ซับซ้อนมากๆ เช่น [สูตรเดียวยาว 20-30 บรรทัดได้ ตัวอย่างเช่นในเว็บนี้](https://www.daxpatterns.com/) )

 

## เราเขียน DAX ได้ที่ไหนบ้าง?

 
- **New Measure **: เป็นสูตรคำนวณที่เอาไว้ใส่ใน Values ของ Visual ใน Report มักเป็นการสรุปข้อมูล เช่น SUM, AVERAGE, DISTINCTCOUNT ซึ่ง**ผลลัพธ์ของ Measure จะต้องเป็นข้อมูลที่มีค่าเดียว แต่จะเป็นตัวเลข หรือ ข้อความก็ได้** แต่จะเป็นตารางหรือ ข้อมูลที่มีหลายค่าไม่ได้
    - **New Quick Measure (มีใน Power BI เท่านั้น) **: ให้ Power BI ช่วยสร้าง Measure ให้แบบอัตโนมัติจากรูปแบบที่โปรแกรมเตรียมไว้ เช่น Year to Date Summary
- **New Column ใน ตารางข้อมูล **: เป็นการเขียนสูตรเพื่อสร้างคอลัมน์เพิ่มในตารางข้อมูล มักจะใช้เพื่อเอาไว้ลากลงส่วน Category/Axis ของ Visual ใน Report (หรือใช้ทดข้อมูลก่อนสร้าง Measure ก็ได้)
- **New Table ** (มีใน Power BI เท่านั้น) ** **: ไว้สร้างตารางขึ้นมาใหม่ด้วยสูตร เช่น Date Table

 

## วิธีเขียน DAX เพื่ออ้างอิงสิ่งต่างๆ

 
- **อ้างอิง Table** : อ้างอิงด้วย **TableName**
- **อ้างอิง Column** : อ้างอิงด้วย **TableName[ColumnName]**
- **อ้างอิง Measure** : อ้างอิงด้วย **[MeasureName]** 
    - สาเหตุที่เราไม่ใส่ชื่อตารางหน้า Measure เพราะ จะได้ไม่สับสนกับชื่อคอลัมน์ และ ตารางที่ Measure อยู่ก็ไม่มีผลกับการคำนวณ

 

จากนั้นเรามาดูความหมายของ Row Context และ Filter Context แบบเบื้องต้นกันก่อนครับ

 

## Row Context vs Filter Context เบื้องต้น

 

### Row Context ขั้นต้น

 

เป็นการพิจารณาว่าสูตรกำลังคำนวณบรรทัดไหนของตารางอยู่? ซึ่งสูตรมันก็จะสามารถดึงค่าเฉพาะแถวนั้นๆ ในคอลัมน์ที่ต้องการได้

 

ซึ่งจะเกิดขึ้นโดยมีการคำนวณทีละ Row ของ Table คล้ายๆ การวน Loop ทีละบรรทัดของตารางจนครบ เช่น การเพิ่ม New Column โปรแกรมก็ต้องคำนวณค่าของแต่ละแถวออกมา หรือ การใช้ฟังก์ชันจำพวก iterator เช่น SUMX, FILTER ก็ต้องพิจารณาทีละแถวเป็นต้น (เดี๋ยวจะพูดถึงภายหลัง)

 

ตัวอย่างที่เข้าใจง่ายสุด คือ การ** เพิ่ม New Column** ชื่อว่า Revenue โดยจะคำนวณยอดขาย จาก คอลัมน์ Unit Price และ Quantity ในตาราง OrderDetail ซึ่งเราจะใส่สูตรแบบนี้

 

```
Revenue = OrderDetail[Quantity]*OrderDetail[Unit Price]
```

 ![1](https://www.thepexcel.com/wp-content/uploads/2022/05/dax-001-1024x282.png) 

จะเห็นว่า แม้จะเขียนสูตรอ้างอิงคอลัมน์ทั้งคอลัมน์คูณกัน แต่ว่าค่าผลลัพธ์ของ Revenue ใน**แต่ละแถวของตารางนั้นสามารถได้ผลลัพธ์ออกมาเป็นค่าเดียวได้** (แถมค่าเป็นของแถวใครแถวมัน) สาเหตุเป็น**เพราะมี Row Context อยู่นั่นเอง**

 

หากว่าเราดันไปเขียนสูตรเดียวกันนี้เลยแต่ใส่ลงใน Measure มันก็จะไม่ Work… เพราะว่า Measure นั้นเป็นสิ่งที่ต้องได้ผลลัพธ์เป็นค่าเดียว เพื่อเอาไปแสดงใน Value** การที่มันไม่สามารถคำนวณค่าเดียวออกมาได้ เพราะใน Report ไม่มี Row Context อยู่นั่นเอง ทำให้สูตรไม่สามารถแสดงค่าเดียวออกมาได้** (แค่จะเขียนว่า = OrderDetail[Quantity] เฉยๆ ยังไม่ได้เลย)

 ![2](https://www.thepexcel.com/wp-content/uploads/2022/05/dax-002-1024x253.png) 

เอาล่ะ เราน่าจะพอเห็นภาพของ Row Context เบื้องต้นกันไปแล้ว เดี๋ยวไปทำความรู้จัก Filter Context กันก่อน

 

### Filter Context ขั้นต้น

 

เป็นการพิจารณาว่ามีเงื่อนไขการ Filter อะไรบ้าง ในตำแหน่งที่สูตรกำลังคำนวณอยู่

 

ซึ่งการพิจารณา Filter จะเกิดขึ้นในหน้า Report นั่นเอง ซึ่งเราต้องพิจารณา Filter ทั้งในส่วนประกอบ Category/Axis ของ Visual นั้นๆ และทั้ง Visual/Page/Report Filter ใน Filter Pane รวมถึง Interaction ที่มาจาก Visual อื่นด้วย

 

ถ้าให้เข้าใจง่ายที่สุด หากผม**เขียน Measure** เพื่อจะคำนวณยอดขายรวม ดังนี้

 

```
Total Revenue = SUM(OrderDetail[Revenue])
```

 

หากผมลากลงไปใน Visual มันจะคำนวณค่าได้ถูกต้อง ตาม Category/Axis ของ Visual นั้นๆ แม้ทุกช่องจะคำนวณด้วยสูตรเดียวกัน ทั้งนี้เพราะแต่ละตำแหน่งมี Filter Context ไม่เหมือนกันนั่นเอง

 ![3](https://www.thepexcel.com/wp-content/uploads/2022/05/dax-003.png) 

อย่างเช่นในรูปข้างบน ตรง Brand Contoso ทวีป Asia ได้ยอด TotalRevenue เป็น 163,171,265 เป็นผลมาจากการที่มี **Filter Context **ซึ่งเปรียบเสมือนว่ามันทำการ Filter ข้อมูลให้ Brand เป็น Contoso และ Store Continent เป็น Asia (ซึ่งแม้จะอยู่คนละตารางกัน แต่ผลของมันวิ่งผ่าน Relationship ใน Data Model มา Filter ตาราง Order Detail ต่อได้) **ทำให้คอลัมน์ Revenue มีจำนวนแถวลดลงก่อนจะทำการ SUM นั่นเอง**

 

แต่ถ้าเราพยายามจะมาเขียนสูตร SUM Revenue ใน New Column ของตาราง มันจะได้ผลลัพธ์ที่น่าประหลาดใจ นั่นก็คือเราจะได้ค่าเท่ากันหมดเลย! (ซึ่งเป็นผลรวมของคอลัมน์ Revenue ทั้งตารางโดยไม่มีการ Filter ใดๆ) ทั้งนี้เป็นเพราะส่วนของตาราง Data จริงๆ นั้นมันไม่มี Filter Context นั่นเอง

 ![4](https://www.thepexcel.com/wp-content/uploads/2022/05/dax-004-1024x266.png) 

หรือจะไปทำที่ตารางอื่น เช่น ตาราง Product (Dimension Table) แล้วคำนวณ Revenue จาก FactTable ก็ไม่ Work เช่นกันนะ

 ![5](https://www.thepexcel.com/wp-content/uploads/2022/05/dax-005-1024x164.png) 

## Row Context vs Filter Context ขั้นกลาง

 

หลังจากที่เราได้เริ่มรู้จัก Row Context และ Filter Context แบบเบื้องต้นกันไปแล้ว เดี๋ยวเราจะมาเรียนรู้ในระดับกลางๆ กันบ้าง

 

### Row Context ขั้นกลาง

 

โดยผมจะขอเริ่มที่ Row Context ในกรณีที่ไม่ได้อยู่ที่ New Column แต่จะอยู่ในฟังก์ชันพวก Iterator อย่างตระกูล …X ทั้งหมดเช่น SUMX, AVERAGEX, CONCATENATEX (และอีกมากมาย) รวมถึงฟังก์ชันอย่าง FILTER ก็มี Row Context ด้วยเช่นกัน

 

สมมติว่าผมต้องการจะคำนวณ **Measure เรื่อง Total Revenue** โดยไม่ได้สร้างคอลัมน์ Revenue มาก่อน อันนี้ถ้าเราใช้ SUM ธรรมดาแล้วจะเอาสองคอลัมน์คูณกันในนั้นเลย มันจะไม่ Work เพราะ SUM มันอ้างอิงได้แค่คอลัมน์เดียวเท่านั้น

 

```
Total Revenue Wrong2 = SUM(OrderDetail[Quantity]*OrderDetail[Unit Price])
```

 ![6](https://www.thepexcel.com/wp-content/uploads/2022/05/dax-006.png) 

ครั้งจะ SUM แต่ละก้อนแล้วจับคูณกัน มันก็จะผิดอีก เพราะไม่ใช่สิ่งที่เราต้องการ…

 

ดังนั้นเราก็ต้องมีความรู้เพิ่มว่า เราสามารถใช้ SUMX มาช่วยในกรณีนี้ได้ ซึ่งมี Syntax ดังนี้

 

```markdown
SUMX ( <Table>, <Expression> )
```

 

โดยเจ้า SUMX จะมองเข้าไปในแต่ละแถวของ <Table> ที่เราระบุ จากนั้น ในแต่ละแถวมันจะคำนวณตาม <Expression> ที่เราระบุ แล้วนำค่า Expression ของทุกแถวที่คำนวณได้มาหาผลรวมอีกที **ซึ่งใน <Expression> ของ SUMX นี่แหละที่มี Row Context ตอนมันวน Loop เพื่อคำนวณแต่ละแถวใน <Table>** ครับ ดังนั้นใน Expression เราจึงสามารถอ้างคอลัมน์คูณกันโดยได้ค่าของแต่ละแถวนั้นๆ ออกมาได้เลย แม้จะเขียนใน Measure ก็ตาม

 

```
Total Revenue SUMX = SUMX(OrderDetail,OrderDetail[Quantity]*OrderDetail[Unit Price])
```

 ![7](https://www.thepexcel.com/wp-content/uploads/2022/05/dax-007-1024x417.png) 

หรือแม้แต่ตอนที่เราทำการคัดกรองข้อมูลด้วยฟังก์ชัน FILTER มันก็มี Row Context ใน <FilterExpression> เช่นกัน

 

```markdown
FILTER ( <Table>, <FilterExpression> )
```

 

สมมติผมสร้าง New Table ด้วยสูตร FILTER ก็สามารถเขียนสูตรแบบนี้ได้ (เอาสูตรยาวๆ ไปใส่ใน [https://www.daxformatter.com/](https://www.daxformatter.com/) จะได้จัดย่อหน้าได้สวยๆ ดูง่ายขึ้น)

 

```
RichMaleOrder = 
FILTER (
    OrderDetail,
    ( OrderDetail[Unit Price] * OrderDetail[Quantity] ) > 250000
        && RELATED ( Customer[Gender] ) = "M"
)
```

 

ซึ่ง FILTER จะมองเข้าไปในแต่ละแถวของตาราง OrderDetail แล้วดึงมาเฉพาะแถวที่ <FilterExpression> เป็นจริงเท่านั้น โดยความหมายในสูตรที่เขียนคือ ให้เอาเฉพาะแถวที่ Unit Price*Quantity ได้มากกว่า 250000 **และ** เพศลูกค้าเป็นผู้ชาย

 

ซึ่งใน <FilterExpression> นี่แหละที่มี Row Context เราจึงสามารถอ้างอิงคอลัมน์ในตาราง OrderDetail ได้เลยโดยตรง แต่ถ้าจะอ้างอิงตารางอื่น เราจะต้องใช้ RELATED มาช่วย

 

## Filter Context ขั้นกลาง

 

สำหรับลูกเล่นในระดับกลางของการเล่นกับ Filter Context ก็คือ **การใช้ CALCULATE เพื่อทำการเปลี่ยนแปลง Filter Context **นั่นเอง

 

```markdown
CALCULATE ( <Expression> , [<Filter1>] , [<Filter2>],... )
```

 

ความสามารถของ CALCULATE โดยหลักการคือสามารถเปลี่ยน Filter Context ได้ก่อนจะคำนวณ Expression ที่ระบุ

 

ตัวอย่างง่ายๆ เลยของการใช้ CALCUCATE เพื่อเปลี่ยน Filter Context คือแบบนี้

 

```
Total Revenue Asia = CALCULATE([Total Revenue],Store[Store Continent]="Asia")
```

 

ความหมายคือ ก่อนจะคำนวณ [Total Revenue] ออกมา ให้ทำการเปลี่ยน Filter ของ Store[Store Continent] ให้เป็น Asia ซะ

 ![8](https://www.thepexcel.com/wp-content/uploads/2022/05/dax-009-1024x358.png) 

ซึ่งจากผลลัพธ์ข้างบนจะเห็นว่า Filter อื่นๆ เช่น Brand จะยังคงทำงานอยู่ตามปกติ แต่ Filter เรื่อง Store[Store Continent] ที่เดิมเคยเป็นทวีปอื่น เช่น Europe ก็ได้ถูกเปลี่ยนให้กลายเป็น Asia ไปซะแล้ว ค่าก็เลยเปลี่ยนจากปกติที่ควรจะเป็น 159,023,205 ไปเป็น 163,171,265 ซึ่งเป็นค่าของทวีป Asia นั่นเอง

 

## แล้วมีอะไรอีก?

 

ซึ่งจริงๆ แล้ว CALCULATE สามารถเปลี่ยน Filter Context ได้หลากหลายแบบมาก เช่น

 
- ปลด Filter ด้วย ALL, REMOVEFILTERS, ALLSELECTED, ALLEXCEPT
- การใส่ Filter คืนกลับ (หลังปลด) ด้วย DISTINCT, VALUE
- การใช้งานร่วมกับฟังก์ชันกลุ่ม Time Intelligence
- ปรับเปลี่ยนวิธีทำงานของ Relationship ก่อนจะ Filter ก็ได้ เช่น USERELATIONSHIP, CROSSFILTER
- **ทำการเปลี่ยน Row Context ให้กลายเป็น Filter Context ด้วยเทคนิคที่เรียกว่า Context Transition**
- การนำ Context Transition ไปใช้ใน Iterator เช่น SUMX, MAXX, MINX, CONCATENATEX, RANKX
- การสร้างและใช้ตารางจำลองเพื่อเป็นเงื่อนไขใน CALCULATE
- CALCULATETABLE คู่แฝดของ CALCULATE
- การทำงานของ Expanded Table

 

เรื่องพวกนี้ก็จะเป็นเรื่องที่เป็นเนื้อหาขั้นสูงขึ้นอีก ซึ่งในบทความนี้ผมจะขอแนะนำแค่ Context Transition ก่อนแล้วกันครับ

 

### Context Transition คืออะไร?

 

กลับมาที่ผมบอกว่าในตาราง Data นั้นไม่มี Filter Context มีแต่ Row Context เวลาเราเพิ่มคอลัมน์ใหม่แล้ว SUM เลยได้ค่าเดียวกันหมด เช่น รูปเดิมของเราอันนี้

 ![5](https://www.thepexcel.com/wp-content/uploads/2022/05/dax-005-1024x164.png) 

แต่ถ้าเราใช้ CALCULATE ไปครอบสูตรอันเดิมของเราซะ ผลลัพธ์จะกลายเป็น Total Revenue ของแต่ละ Product ได้อย่างถูกต้องเฉยเลย

 

```
Total Revenue Context = CALCULATE(SUM(OrderDetail[Revenue]))
```

 ![10](https://www.thepexcel.com/wp-content/uploads/2022/05/dax-010-1024x256.png) 

**ทั้งนี้เพราะมันเกิดสิ่งที่เรียกว่า Context Transition ขึ้น ซึ่งมันจะเปลี่ยน Row Context ที่มองเห็นทั้งหมดให้กลายเป็น Filter Context หรือพูดง่ายๆ คือ แต่ละค่าในแถวนั้นๆ จะถูกทำให้กลายเป้นเงื่อนไขในการ Filter นั่นเอง **

 

แล้ว Filter นั้นก็จะส่งผลไปที่ตาราง OrderDetail จนทำให้เกิดผลรวมของแต่ละ Product นั้นๆ ได้อย่างถูกต้อง!

 

ที่มันเจ๋งกว่านั้นอีก คือ ถ้าเราใส่สูตรโดยอ้างอิง Measure โดยตรงไปเลย มันจะได้ค่าแบบเดียวกับที่มี CALCULATE ครอบเลย

 

```
Total Revenue Context = [Total Revenue]
```

 ![11](https://www.thepexcel.com/wp-content/uploads/2022/05/dax-011-1024x219.png) 

สาเหตุเป็นเพราะการอ้างอิง Measure ใน DAX นั้น ในความเป็นจริงโปรแกรมจะแอบเอา CALCULATE มาครอบให้เสมอนั่นเอง มันจึงเกิด Context Transition ขึ้นโดยที่เราอาจจะไม่ได้ตั้งใจด้วยซ้ำ!! ซึ่งถ้าใครใช้ประโยชน์จากมันได้ก็จะสามารถเขียน DAX เพื่อแก้ปัญหาต่างๆ ได้สั้นลงมาก ซึ่งถ้าใครสนใจเทคนิคพวกนี้ รวมถึงเทคนิคอื่นๆ ที่ผมยังไม่ได้พูดถึง สามารถไปศึกษาหาความรู้เพิ่มเติมได้

 

แต่ถ้าไม่รู้จะหาความรู้จากไหน ผมมีคอร์สสอนเรื่องนี้อยู่แล้วครับ 2 คอร์ส คือ Power BI Basic กับ คอร์ส Advance ที่เน้น DAX แบบเน้นๆ เลย (ขอปิดท้ายด้วยการขายของหน่อย 555)

 

### คอร์สออนไลน์ Powerful Data with Power BI การวิเคราะห์และนำเสนอข้อมูลขั้นเทพ

 
- คุณจะได้เรียนรู้เครื่องมือ Power BI ซึ่งเป็นเครื่องมือ Business Intelligent ชั้นยอดจากค่าย Microsoft
- **ใช้ทำ Interactive Dashboard ที่มี Visual ที่เจ๋งกว่า Excel หลายเท่า**
- มีความสามารถในการแชร์ Dashboard ไปให้คนอื่นใช้ได้ง่าย/ปลอดภัย  
  ในคอร์สนี้คุณจะได้เรียนรู้ทั้ง 3 แกนหลักของโปรแกรมนี้ ทั้ง 
    - **การ Get/Transform Data** ด้วย Query Editor (เนื้อหาน้อยกว่าในคอร์ส Power Query)
    - **การทำ Data Model และเขียนสูตร DAX** ในระดับที่ใช้งานทั่วไป
          - เรียนรู้ Data Model แบบพื้นฐาน
          - รองรับการทำ Data Actual vs Budget ได้
          - สูตร DAX จะสอนนี้ก็จะลงลึกถึง CALCULATE และ Time Intelligent
    - **การสร้าง Report** ด้วยการสร้างกราฟและปรับแต่ง Visual ต่างๆ รวมถึงการทำให้เกิดความ Interactive มากขึ้น
- **ราคา 2,290 บาท (อัปเดทเนื้อหาให้ฟรีทุกปี)**

  

### Power BI DAX Advance

 

เพื่อให้สามารถเขียนสูตร DAX ที่มีความซับซ้อนมากขึ้น เพื่อตอบโจทย์ทางธุรกิจได้ตรงจุดมากขึ้น  
สามารถต่อยอดความรู้ด้วยการอ่านเนื้อหายากๆ จากเว็บ [https://www.daxpatterns.com/](https://www.daxpatterns.com/) ได้  
เน้นเรื่องการเขียน DAX โดยเฉพาะ โดยมีทฤษฎีขั้นสูงมากมาย เช่น

 
- Context Transition
- Date Table & Time Intelligence
- DAX กับการปรับ Data Model
- Data Lineage และ TREATAS
- Concept ของ Expanded Table
- การสร้าง Virtual Table
- การใช้ DAX Studio เบื้องต้น / Calculation Group

 

มีตัวอย่างเคสมากมาย เช่น

 
- ABC Analysis
- การคำนวณต้นทุนแบบ FIFO
- Same Store Sales Growth
- แบ่ง Segment ด้วย RFM Analysis
- Semi-Additive ยอด Balance

 

**ราคา 2,490 บาท (อัปเดทเนื้อหาให้ฟรีทุกปี)**

---

_Source: [https://www.thepexcel.com/principle-of-dax/](https://www.thepexcel.com/principle-of-dax/)_